Het mens-olifant-conflict in Sri Lanka

Om het mens-olifant-conflict ‘binnen de perken’ te houden subsidieert en realiseert de Mario Hoedemaker Elephant Foundation (MHEF) in samenwerking van het Centre for Conservation and Research (CCR) in Sri Lanka  een belangwekkend project. Letterlijk binnen de perken te houden, dat wil zeggen door het territorium van de wilde, loslopende olifanten af zetten met elektrisch hekken om de burgerbevolking te beschermen tegen de olifanten die het voorzien hebben op de in cultuur gebrachte bouwgronden, waarmee de boeren en de burgers  in hun levensonderhoud voorzien. Het doel hierbij is om olifanten en burgers vreedzaam naast elkaar te laten leven; natuur en cultuur te behouden.  Naast de bovengenoemde partijen CCR en MHEF is ook het Department of Wildlife Conservation (DWC) en het Forest Department (FD) betrokken bij het zoeken en vinden van oplossingen voor dit mens-olifant-conflict.

Het Human-Elephant conflict (HEC) is een zorgwekkend probleem in Sri Lanka met sociaal-economische en politieke impact. Zowel de zorg om het dagelijks levensonderhoud van de burgerbevolking als het voortbestaan van de Aziatische olifant staan op het spel. De pogingen die DWC ondernomen heeft om olifanten in het gareel te houden, komen neer op een afbakening van zogenaamde DWC-gebieden. Onderzoek heeft aangetoond dat een dergelijk beheer nadelig is voor de instandhouding van olifanten. In de omheinde parken kunnen olifanten verhongeren. Het is vergelijkbaar met de problemen die zich aandienen bij de Oostvaardersplassen in Nederland. Aangezien sommige olifanten buiten deze parken zeer agressief worden ten opzichte van mensen, draag deze strategie bij aan meer mens-olifant-conflict situaties. Studies van CCR concluderen dat olifanten juist ook in de bos- en woudgebieden van het Forest Department, die een beschermde status hebben, zouden moeten verblijven. Een groot oppervlak van deze gebieden is echter nog niet in kaart gebracht of nog niet als ‘beschermd gebied’ aangemerkt. Olifanten en burgers wonen hier samen, en dat leidt tot veel mens-olifant-conflict situaties.

Elektrische afrasteringen

Elektrische hekken blijken de meest effectieve oplossing bij problemen bij het mens-olifant-conflict. In Sri Lanka heeft de aanpak van het beperken van deze ongewenste olifant-conflicten geleid tot elektrische afrasteringen die meestal op de grenzen van gebieden van het Department of Wildlife Conservation zijn gebouwd. Deze gebieden grenzen vaak aan de Forest-Department-gebieden, zodat 60% van de elektrische afrasteringen zich tussen beide gebieden bevinden. Dergelijke elektrische hekken hebben zodoende aan beide kanten olifanten, met als gevolg dat kuddes gescheiden worden en delen van hun woongebieden verloren gaan. De natuurlijke routing van olifanten door de natuur wordt geblokkeerd door dergelijke ongelukkig geplaatste hekken tussen het gebied van het Forest Department en de DWC-gebieden. Het gevolg is dat olifanten om te overleven terecht komen in de in cultuur gebrachte gebieden van burgers en boeren, wat onherroepelijk leidt tot HEC-escalatie. Bovendien zijn de hekken binnen de afgelegen bossen moeilijk te onderhouden en zijn ze na een paar jaar altijd vervallen en functioneren ze niet meer. Op de foto hiernaast is zo’n weinig doeltreffende afrastering te zien.

Nieuwe aanpak voor het mens-olifant-conflict

Wanneer de elektrische afrastering – in samenwerking van DWC en DF – door de plaatselijke bevolking geplaatst, gebouwd en onderhouden wordt, blijkt dit zeer effectief te werken voor zowel de olifantenpopulatie als de locale bewoners van dat gebied. Deze worden de ‘Community-based hekwerken’ genoemd en voldoen aan alle criteria voor de co-existentie van mens en dier. Ze zijn uitermate succesvol in het beschermen van dorpen tegen problemen bij met mens-olifant-conflict. Het plaatsen van de omheiningen door externe bureaus is niet raadzaam, omdat mensen dit zien als ‘opgesloten worden’. Met de community-based aanpak krijgen de locale bewoners de afrastering in eigendom en eigen beheer. Zij dragen voor een deel ook bij aan bij de materiële kosten ervan, hetgeen de eigen verantwoordelijkheid aanspreekt en verhoogt.

Steun van MHEF

In het afgelopen decennium heeft CCR intensief samengewerkt met gemeenschappen in het zuiden, noordwesten en oosten van Sri Lanka om elektrische dorpshekken op te zetten volgens het vernieuwde community-based-concept. De Marjo Hoedemaker Elephant Foundation heeft twee van onze hekken gefinancierd. Een van de eerste afrasteringen volgens dit beproefde community-based-concept was de elektrische schrikdraad afrastering van het dorp Bundala in het zuiden, dat in 2009 werd gefinancierd door de Elephant Foundation van Marjo. Het Bundala-hek is nog steeds zeer effectief en de inwoners van het dorp Bundala leven tegenwoordig vreedzaam samen met olifanten. Het tweede hek dat in 2013 werd door de Foundation van Marjo gefinancierd, is gebouwd in het noordwesten van Sri Lanka. Ook dit hek werkt goed en biedt een enorme verbetering aan leefruimte en welzijn van de gezinnen in Ethinimale, mede dankzij de genereuze ondersteuning van MHEF.

Beleid van de toekomst

De bedoeling is om door te gaan met dit succesvolle programma. Om dit beleid grootschalig aan te pakken dient ook de overheid betrokken te worden in deze community-based strategie. Ondanks dat overheidsinstanties aarzelen om af te wijken van hun traditionele werk en aarzelen om nieuwe verantwoordelijkheden op zich nemen, blijf het CCR nauwe samenwerking zoeken met de overheid om dit langetermijndoel voor heel Sri Lanka te bereiken. Naarmate meer gemeenschappen de effectiviteit ervan ervaren, zal er ook publieke druk op de overheid  toenemen om het op grote schaal uit te voeren. Dit helpt om de langetermijndoelstellingen van CCR te bereiken.

Nieuw project

Het eerst volgende project is de gemeenschap van het dorp Kaduruwewa in het noordwesten te helpen. Er dient een community-based routing voor olifanten gerealiseerd te worden omdat olifanten de huistuinen kaalvreten en de huizen binnenvallen om het opgeslagen graan te krijgen.
Vanuit dit dorp zijn er talrijke verzoeken om hulp binnen gekomen. Er wonen 112 gezinnen die met landbouw in hun levensonderhoud voorzien. Ondertussen is er gemeenschapsoverleg en worden er presentaties uitgevoerd om het concept uit te leggen. Er is een dorpscommissie ingesteld om de constructie en het onderhoud van de omheining te coördineren. Het dorp, de individuele kavels en de omgeving zijn in kaart gebracht en het hek is ontworpen. Het hek zal alleen betrekking hebben op gebieden waar mensen wonen. Het gebied van thuistuinen en de huizen die worden beschermd door het hek zal ongeveer 49 hectaren zijn. De totale lengte van de omheining bedraagt ​​ongeveer 10,6 km. De gemeenschap betaalt Rs. 3.000 (€ 17,00) per ingesloten acre. Momenteel heeft de omheiningscommissie Rs. 200.000 (€ 1.113,00) verzameld en is er een  bankrekening geopend. De gemeenschap draagt ​​de kosten van het vrijmaken van de plek voor de afrastering. Ook zal zij de gehele arbeid voor de bouw en het onderhoud van het hek leveren. Het hekcomité zal een onderhoudsfonds opzetten en daarvoor een maandelijkse betaling van elk gezin ontvangen. Eventuele toekomstige reparatiekosten komen voor rekening van de gemeenschap, uit het onderhoudsfonds.

Verwachte duur en voordelen van het project

Op de foto hiernaast is het voorstel voor de afrasteringen rond Kadurwewa uitgewerkt. Het grootste deel van het grondwerk is al uitgevoerd. De verwachting is dat het hek – afhankelijk van het rondkrijgen van de financiering – binnen een periode van drie maanden voltooid is, dat wil zeggen begin 2018. Vanaf dat moment wordt er hekbewaking ingezet.
Met de realisatie van dit project zullen de 112 gezinnen in het dorp Kaduruwewa geen last meer hebben van de voortdurende plunderingen van hun gewassen door olifanten. De olifanten rond het dorp zullen daarbij meer en meer gespaard en ontzien worden. Met name onfortuinlijke situaties die verwonding en de dood van de dieren ten gevolg hebben, zullen substantieel minder voorkomen. Een groot voordeel is ook dat de acceptatie van olifanten in een omgeving waar dorpsbewoners verblijven een voorbeeld zal zijn voor andere gemeenschappen in het gebied.  Een blijvende en succesvolle co-existentie tussen mens en olifant is de wens van de meeste Sri Lankezen, die eigenlijk dol zijn op hun olifanten. Tenslotte zal de overheid meer begrip krijgen voor dit programma en zich, zo is de verwachting, meer in willen spannen om dit concept in verschillende andere conflictsituaties uit te voeren. Dat is dus een meerdere opzichte een win-win situatie.